´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Sal─▒ Kitaplar─▒ ┬╗ Pierre ve Jean : 04


PIERRE VE JEAN

GUY DE MAUPASSANT

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 39


Ger├žekten ya┼čam─▒ b├╝t├╝n ayr─▒nt─▒lar─▒yla anlatmaya olanak yoktur. ├ç├╝nk├╝ ya┼čam─▒m─▒z─▒ dolduran bin bir ├že┼čit anlams─▒z olay─▒n her birini birer birer s─▒ralamaya kalk─▒┼č─▒rsak, her g├╝n i├žin en a┼ča─č─▒ bir cilt yazmak gerekir.
├ľyleyse bir se├žme yapmaktan ba┼čka ├žare kalmad─▒─č─▒na g├Âre ÔÇťyaln─▒zca ger├žek vard─▒rÔÇŁ temeline dayanan kuram b├Âylece ilk silleyi yemi┼č olmaz m─▒?
├ťstelik ya┼čam en farkl─▒, en akla gelmeyen, en kar┼č─▒t, en tutars─▒z ┼čeylerden kuruludur; son derecede ha┼čindir, par├ža par├ža, ba─čs─▒z anlat─▒lamaz s─▒k─▒nt─▒larla doludur, mant─▒─ča gelmez; kar┼č─▒tl─▒klar i├žindedir. ├ľzetle, b├╝t├╝n bunlar─▒ ancak ÔÇť├že┼čitli olaylarÔÇŁ ad─▒ alt─▒nda toplamak m├╝mk├╝n olur.
─░┼čte bunun i├žin sanat├ž─▒ konusunu se├žtikten sonra, rastlant─▒ ve gereksiz ┼čeylerle dolu olan bu ya┼čamdan yaln─▒zca kendi konusu i├žin en gerekli karakteristik ayr─▒nt─▒lar─▒ almal─▒, geriye kalanlar─▒, b├╝t├╝n ├ževresinde olanlar─▒ da atmal─▒d─▒r.
─░┼čte binlerce ├Ârnekten biri:
┼×u d├╝nyada her g├╝n kaza sonucu ├Âlenlerin toplam─▒ bir hayli tutar. Fakat ├Âyk├╝de bir kaza yaratmak gerekince, konumuzun kahraman─▒n─▒, ba┼č─▒na bir kiremit d├╝┼č├╝rerek ya da onu bir araban─▒n tekerlekleri alt─▒nda ezerek ├Âld├╝rebilir miyiz?
Ya┼čamda b├╝t├╝n olaylar ayn─▒ plandad─▒r, ya bir ├ž─▒rp─▒da olu┼čur ya da uzad─▒k├ža uzar. Oysa sanatta bir haz─▒rl─▒k, bir sak─▒n─▒m vard─▒r, bir olaydan ├Âtekine gizli kapakl─▒ ustaca ge├ži┼čler vard─▒r, yaln─▒zca bire┼čim ustal─▒─č─▒ sayesinde, belirtilmek istenen ├Âzel ger├žek ruhlar─▒ iyice sarss─▒n diye temel olaylar m├╝mk├╝n oldu─čunca ayd─▒nlat─▒l─▒r, ├Âtekiler de ├Ânem derecelerine g├Âre canland─▒r─▒l─▒r.
├ľyleyse ger├že─či yaratmak demek olaylar─▒n al─▒┼č─▒lm─▒┼č mant─▒─č─▒na g├Âre ger├že─čin tam bir d├╝┼člemini kurmakt─▒r; yoksa karmakar─▒┼č─▒k bir bi├žimde ak─▒p giden olaylar─▒n t─▒pat─▒p bir kopyas─▒n─▒ ortaya ├ž─▒karmak de─čildir
Onun i├žin yetenekli ger├žek├žilere hayalci (illusioniste) demek bence daha do─črudur.
Her birimiz organlar─▒m─▒zda ve kafam─▒zda kendimize ait olan bir ger├že─či ta┼č─▒d─▒─č─▒m─▒za g├Âre, ger├žekli─če inanmak ne kadar ├žocuk├ža bir ┼čey! D├╝nyada ne kadar insan varsa g├Âzlerimiz, kulaklar─▒m─▒z, a─čz─▒m─▒z, burnumuz da o kadar farkl─▒ ger├žeklikler yarat─▒r. Ba┼čka ba┼čka izlenimler alan bu organlarla beslenen ruhlar─▒m─▒z da, sanki ba┼čka ba┼čka ─▒rklardanm─▒┼č gibi her biri ba┼čka t├╝rl├╝ anlar, ba┼čka t├╝rl├╝ ├ž├Âz├╝mleme yapar, ba┼čka t├╝rl├╝ ak─▒l y├╝r├╝t├╝r.
Demek ki her birimiz, bu d├╝nyan─▒n yaln─▒zca bir d├╝┼člemini yarat─▒yoruz; herkesin yarat─▒l─▒┼č─▒na g├Âre de bu d├╝┼člem bazen ┼čairane, bazen duygulu, bazen ┼čen ya da h├╝z├╝nl├╝, bazen de soluk ya da i├ž daralt─▒c─▒ olur. ─░┼čte yazar─▒n ├Â─črenip de ortaya koyabilece─či b├╝t├╝n sanat ara├žlar─▒n─▒ kullanarak bu d├╝┼člemi ba─čl─▒l─▒kla yinelemekten ba┼čka yapaca─č─▒ bir i┼č yoktur.
─░nsans─▒ bir icat olan g├╝zellik d├╝┼člemi! ─░nsandan insana de─či┼čen ├žirkinlik d├╝┼člemi! De─či┼čmez ger├žeklik d├╝┼člemi! Bunca insan─▒ ├žeken soysuzluk d├╝┼člemi! ─░┼čte b├╝y├╝k sanat├ž─▒lar insanl─▒─ča bu ├Âzel d├╝┼člemlerini kabul ettirebilenlerdir.
Art─▒k hi├žbir kurama k─▒zmayal─▒m; ├ž├╝nk├╝ bu kuramlardan her biri kendi kendini ├ž├Âz├╝mleyen bir yarat─▒l─▒┼č─▒n genelle┼čtirilmi┼č bir anlat─▒m─▒ndan ba┼čka bir ┼čey de─čildir.
B├╝t├╝n bu kuramlardan ├Âzellikle ikisi ├╝zerinde ├žok tart─▒┼č─▒lm─▒┼čt─▒r. Bunlardan biri salt ├ž├Âz├╝mlemeye dayanan roman g├Âr├╝┼č├╝, biri de nesnel roman g├Âr├╝┼č├╝d├╝r. Bu g├Âr├╝┼člerin ikisi de kabul edilip ├╝zerlerinde tart─▒┼č─▒laca─č─▒ yerde, ikisi birbirinin kar┼č─▒s─▒na konarak tart─▒┼č─▒lm─▒┼čt─▒r. ├ç├Âz├╝mlemeye yanda┼č olanlar; yazardan as─▒l olaylara ikinci derecede bir ├Ânem g├Âstererek ├Âzellikle ruhun en ince yanlar─▒yla davran─▒┼člar─▒m─▒z─▒ belirleyen en gizli etkenleri g├Âstermesini isterler. Roman─▒n varaca─č─▒ nokta, basit ├žer├ževesi, amac─▒, bundan ibarettir. ├ľyleyse bunlara g├Âre d├╝┼člem g├╝c├╝yle g├Âzlemin kar─▒┼čt─▒─č─▒ bu dakik ve kurgusal yap─▒tlar bir filozofun ruhbilim kitab─▒ bi├žeminde olmal─▒d─▒r; en uzak kaynaklar─▒na kadar b├╝t├╝n nedenler ortaya konmal─▒, b├╝t├╝n isteklerin nedenleri anlat─▒lmal─▒, d├╝rt├╝lerin, ilgilerin, tutkular─▒n, i├žg├╝d├╝lerin etkisi alt─▒nda ortaya ├ž─▒kan ruh tepkileri aras─▒ndaki farklar birer birer g├Âsterilmelidir.
Nesnelli─če (ne bi├žimsiz s├Âz) yanda┼č olanlarsa ├Âtekilerin tersine olarak ya┼čamda ge├žen olaylar─▒n bize tam bir imgesini vereceklerini ileri s├╝rerek her t├╝rl├╝ kar─▒┼č─▒k a├ž─▒klamalardan, etkenler ├╝zerinde herhangi bir d├╝┼č├╝nce y├╝r├╝tmekten ka├ž─▒n─▒rlar, g├Âz├╝m├╝z├╝n ├Ân├╝nde yaln─▒zca ki┼čileri ve olaylar─▒ canland─▒rmaya ├žal─▒┼č─▒rlar.
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   ...    68   »   


´╗┐