´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Sal─▒ Kitaplar─▒ ┬╗ Pierre ve Jean : 03


PIERRE VE JEAN

GUY DE MAUPASSANT

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 39


├çe┼čitli okullar─▒n birbirine taban tabana kar┼č─▒t birtak─▒m kompozisyon y├Ântemleri kulland─▒klar─▒ ortadad─▒r.
Kurald─▒┼č─▒ ve ├žekici bir ser├╝ven ├ž─▒karmak i├žin tekd├╝ze, kaba ve ho┼ča gitmeyen ger├že─či de─či┼čtiren romanc─▒, okurlar─▒n ho┼čuna gitsin, onlar─▒ k─▒┼čk─▒rts─▒n, etkilesin diye ger├že─če pek fazla ald─▒rmayarak olaylar ├╝zerinde diledi─či gibi oynamal─▒, onlar─▒ diledi─či gibi haz─▒rlamal─▒, d├╝zenlemelidir. B├Âylece roman─▒n─▒n plan─▒, ustal─▒kla sonuca g├Ât├╝ren h├╝nerli birtak─▒m d├╝zenlemelerin zincirlenmesi olur. ─░kinci derecedeki olaylar, ana ve kesin olay─▒ olu┼čturan en y├╝ksek noktaya, yani biti┼čin b─▒rakaca─č─▒ etkiye do─čru derece derece art─▒r─▒larak dizilmi┼čtir; bu biti┼č ba┼člang─▒├žta uyanan b├╝t├╝n meraklar─▒ kar┼č─▒lar, ilgiye set ├žeker ve anlat─▒lan ├Âyk├╝y├╝ o kadar yetkin bir bi├žimde tamamlar ki, en fazla ba─čland─▒─č─▒m─▒z ki┼čilerin bile ertesi g├╝n├╝ ne olacaklar─▒n─▒ art─▒k d├╝┼č├╝nmez oluruz.
Ya┼čam─▒ oldu─ču gibi canland─▒rmak isteyen romanc─▒ ise, aksine, kurald─▒┼č─▒ g├Âr├╝nen olaylar dizisinden b├╝y├╝k bir dikkatle sak─▒nmal─▒d─▒r. Bu romanc─▒lar─▒n amac─▒, bize bir ├Âyk├╝ anlatmak, bizi e─člendirmek ya da etkilemek de─čildir, belki bizi, olaylar─▒n gizli ve derin anlamlar─▒n─▒ anlamaya ve bunlar ├╝zerinde d├╝┼č├╝nmeye zorlamakt─▒r. O, art─▒k g├Âre g├Âre, d├╝┼č├╝ne d├╝┼č├╝ne, evrene, nesnelere, olaylara ve insanlara ├Âzel bir g├Âr├╝┼čle bakar; bu g├Âr├╝┼č d├╝┼č├╝nceli g├Âzlemlerinin birikmi┼č bir ├╝r├╝n├╝d├╝r. ─░┼čte ya┼čam hakk─▒ndaki bu ki┼čisel g├Âr├╝n├╝┼č├╝ bir kitapla canland─▒rarak bize duyurmak ister. O zaman ya┼čam─▒n olaylar─▒ kar┼č─▒s─▒nda kendisi nas─▒l heyecanland─▒ysa, bizi de ayn─▒ bi├žimde heyecanland─▒rmak i├žin bu olaylar─▒ g├Âz├╝m├╝z├╝n ├Ân├╝nde b├╝y├╝k bir titizlikle, oldu─ču gibi canland─▒rmal─▒d─▒r. ├ľzetle, yap─▒t─▒n─▒ o kadar ustaca, o kadar de─či┼čik, o kadar sade g├Âr├╝n├╝r bir bi├žimde yazmal─▒d─▒r ki, ne plan─▒ g├Âstermek ya da kavramak, ne de amac─▒ ke┼čfetmek m├╝mk├╝n olsun.
Romanc─▒ bir ser├╝ven d├╝zenleyip bunu, sonuna kadar ilgi ├žekici bir bi├žemde ├Âyk├╝leyece─čine, ki┼či ya da ki┼čilerini ya┼čamlar─▒n─▒n belirli bir d├Âneminde ele almal─▒ ve do─čal bir bi├žimde daha sonraki d├Ânemine ge├žmelidir. B├Âylece k├óh ├ževrenin etkisiyle ruhlar─▒n nas─▒l de─či┼čti─čini, k├óh duygular─▒n, tutkular─▒n nas─▒l geli┼čti─čini, sevi┼čmenin, kar┼č─▒l─▒kl─▒ nefretin nas─▒l do─čdu─čunu, sosyal ya┼čam─▒n her evresinde nas─▒l bir bo─ču┼čman─▒n egemen oldu─čunu; politika, aile, para, kentsoylu ├ž─▒karlar─▒n─▒n nas─▒l ├žarp─▒┼čt─▒─č─▒n─▒ g├Âstermi┼č olur.
Art─▒k plan─▒ndaki ustal─▒─č─▒ heyecanda ya da ├žekicilikte, ├žekici bir ba┼člang─▒├žta ya da heyecanl─▒ bir sonu├žta de─čil de, yap─▒ta kesin anlam─▒n─▒ verecek olan k├╝├ž├╝k k├╝├ž├╝k olaylar─▒n toplan─▒┼č─▒nda aramak gerekecek. ├ť├ž y├╝z sayfaya bir insan─▒n on y─▒ll─▒k bir ya┼čam d├Âneminde ├ževresini saran varl─▒klarla olan ili┼čkisini, karakteristik noktalar─▒n─▒, ├Âzelliklerini s─▒─čd─▒rmak isteyen bir yazar her g├╝n ge├žen say─▒s─▒z k├╝├ž├╝k k├╝├ž├╝k olaylar aras─▒ndan gereksiz olanlar─▒ atmas─▒n─▒ bilmeli, kitab─▒n genel de─čerini, amac─▒n─▒ belirtecek olan ve pek keskin g├Âr├╝┼čl├╝ olmayanlar─▒n ├Âyle kolay kolay sezemeyecekleri olaylar─▒ da ├Âzel bir bi├žemde ayd─▒nlatabilmelidir.
Kolayl─▒kla kavranabilir bir yol tutan eskilerin bi├žeminden bu derece ayr─▒lan bir kompozisyon y├Ânteminin neden ele┼čtirmenleri bu kadar ┼ča┼č─▒rtt─▒─č─▒ art─▒k kolayca anla┼č─▒l─▒r. ├ç├╝nk├╝ eskilerin konu dedikleri biricik kal─▒n sicim yerine ├ža─čda┼č sanat├ž─▒lar─▒n kulland─▒─č─▒ g├Âzle g├Âr├╝lemeyecek derecede, incecik gizli ipleri fark edemiyorlar.
├ľzetle, d├╝n├╝n romanc─▒s─▒ ya┼čam─▒n bunal─▒ml─▒ d├Ânemlerini, ruhun ve y├╝re─čin u├ž durumlar─▒n─▒ se├žmeye ve anlatmaya ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ halde, bug├╝n├╝n romanc─▒s─▒ normal durumda bulunan bir y├╝re─čin, bir ruhun, bir zek├ón─▒n ├Âyk├╝s├╝n├╝ yaz─▒yor. Eri┼čmek istedi─či etkiyi ortaya ├ž─▒karmak, yani sade olan ger├že─čin heyecan─▒n─▒ duyurmak ve bundan elde etmek istedi─či sanatsal bilgiyi ├ž─▒karmak i├žin, ba┼čka bir anlat─▒mla ├ža─čda┼č insan─▒n, b├╝t├╝n ├ž─▒plakl─▒─č─▒yla, nas─▒l g├Âz├╝n├╝n ├Ân├╝ne geldi─čini anlatmak i├žin, geri ├ževrilemeyecek derecede do─čru ve ger├žek olaylar─▒ ele almas─▒ gerekir.
Ancak insan bu ger├žek├ži sanat├ž─▒lar─▒n g├Âr├╝┼č├╝ne yanda┼č olsa bile, yine de ÔÇťger├žekten ba┼čka bir ┼čey yoktur, yaln─▒zca ger├žek vard─▒rÔÇŁ bi├žiminde ├Âzetlenmesi m├╝mk├╝n olan kuramlar─▒n─▒ hemen kabul etmemeli, ├╝zerinde tart─▒┼čmal─▒d─▒r.
Ama├žlar─▒ belli ve ge├žerli baz─▒ olaylar─▒n felsefesini ortaya koymak oldu─čuna g├Âre, olaylar─▒ olas─▒l─▒ktan yana ve ger├že─če kar┼č─▒ olarak genellikle d├╝zeltmek zorunda kalacaklard─▒r. ├ç├╝nk├╝:
Ger├žek bazen ger├že─če benzemeyebilir.
Ger├žek├ži, e─čer bir sanat├ž─▒ysa, bize ya┼čam─▒n baya─č─▒ bir foto─čraf─▒n─▒ g├Âstermeye ├žal─▒┼čmayacakt─▒r, belki bize ger├žekli─čin daha tam, daha heyecan verici, daha sa─člam bir g├Âr├╝n├╝┼č├╝n├╝ verecektir.
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   ...    68   »   


´╗┐