´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Sal─▒ Kitaplar─▒ ┬╗ Pierre ve Jean : 02


PIERRE VE JEAN

GUY DE MAUPASSANT

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 39


Oysa ak─▒ll─▒ bir ele┼čtirmen, bunun tersine, bir yaz─▒da ┼čimdiye kadar yaz─▒lm─▒┼č romanlara en az benzeyen yanlar─▒ aramal─▒ ve gen├žleri olabildi─či kadar yeni yollar ├╝zerinde giri┼čimde bulunmaya y├Ânlendirmelidir.
Victor Hugo, Zola gibi yazarlar kompozisyonun kesin ve tart─▒┼čma g├Ât├╝rmez kurallar─▒n─▒ -yani ki┼čisel sanat g├Âr├╝┼člerine g├Âre g├Âzlemlemeyi ve d├╝┼člemlemeyi- ─▒srarla ileri s├╝rd├╝ler. Yetenek ├Âzg├╝nl├╝kten do─čar, ├Âzg├╝nl├╝k de ├Âzel bir bi├žemde d├╝┼č├╝nmek, g├Ârmek, anlamak ve yarg─▒lamakt─▒r. ─░mdi sevdi─či romanlardan edindi─či d├╝┼č├╝ncelere g├Âre roman─▒ tan─▒mlamaya kalk─▒┼čan ve kompozisyonun de─či┼čmez kurallar─▒n─▒ koyan ele┼čtirmen hep, yeni bir bi├žem getiren sanat├ž─▒ yarat─▒l─▒┼č─▒yla ├žarp─▒┼čacakt─▒r. Ele┼čtirmen ad─▒n─▒ hakk─▒yla ta┼č─▒maya lay─▒k olanlar, ├Ân├╝ne konan sanat yap─▒t─▒n─▒n yaln─▒zca sanatsal de─čerini belirleyen bir tablo uzman─▒ gibi, hi├žbir e─čilime, hi├žbir ye─člemeye, hi├žbir tutkuya kap─▒lmayan bir ├ž├Âz├╝mlemeci olmal─▒d─▒r.
Ele┼čtirmen, her ┼čeyi kavramaya elveri┼čli olan anlay─▒┼č─▒yla, sevmedi─či kitaplar─▒ bile bir yarg─▒├ž yans─▒zl─▒─č─▒yla ortaya ├ž─▒kar─▒p ├Âvebilmesi i├žin kendi ki┼čili─čini yeterince silmesini bilmelidir.
Fakat ele┼čtirmenlerin ├žo─ču okurlardan farks─▒zd─▒r. Onun i├žin bizi ya haks─▒z yere azarlar ya da ├Âl├ž├╝s├╝zce ve ko┼čulsuz ├Âverler.
Bir kitaptan, ruhunun yaln─▒zca do─čal e─čilimlerini doyurmaya ├žal─▒┼čan bir okur, yazardan egemen zevkine seslenmesini ister: okur, herhangi bir kitab─▒ ya da bir par├žay─▒ ├╝lk├╝c├╝, ┼čen, ┼čuh, ├╝z├╝nt├╝l├╝, d├╝┼člemci ya da olumlu d├╝┼č g├╝c├╝ne uygun buldu mu, onu hemen benzersiz ya da iyi yaz─▒lm─▒┼č diye nitelendirir.
├ľzetle okurlar bir├žok ├Âbekten olu┼čmu┼čtur. Her biri bir hava ├žalar; kimi:
- Beni avut.
- E─člendir.
- ├ťz.
- Bende ac─▒ma duygusu uyand─▒r.
Kimi de:
- Beni d├╝┼člemlere bo─č.
- Beni g├╝ld├╝r.
- Titret.
- A─člat.
- D├╝┼č├╝nd├╝r, der.
Bunlar aras─▒ndan yaln─▒zca birka├ž se├žkin, sanat├ž─▒dan ┼čunu ister:
- Bana diledi─činiz bi├žimde, yarat─▒l─▒┼č─▒n─▒za uygun g├╝zel bir ┼čey yarat─▒n.
Sanat├ž─▒ da bunu dener; ya ba┼čar─▒l─▒ olur, ya olmaz.
Ele┼čtirmen, yarg─▒s─▒n─▒ u─čra┼č─▒n niteli─čine g├Âre vermelidir. Sanat├ž─▒n─▒n e─čilimleriyle u─čra┼čmaya hakk─▒ yoktur.
Bu belki bin kez yaz─▒lm─▒┼čt─▒r. Ama gene de hep yinelemeli.
Ya┼čam─▒ acayip, insan├╝st├╝, ┼čairane, etkili, sevimli ya da benzersiz g├Âstermek isteyen yaz─▒n okullar─▒ndan sonra bize ger├že─či, yaln─▒zca ger├že─či, b├╝t├╝n├╝yle g├Âstermek isteyen bir ger├žek├ži ya da do─čalc─▒ okul do─čdu.
─░nsan, bu birbirinden ayr─▒ sanat kuramlar─▒n─▒ e┼čit bir ilgiyle kar┼č─▒lamal─▒ ve bu kuramlar─▒n kayna─č─▒ olan genel d├╝┼č├╝nceleri ÔÇťa prioriÔÇŁ kabul ederek olu┼čturduklar─▒ yap─▒tlar─▒ yaln─▒zca sanat de─čeri bak─▒m─▒ndan yarg─▒lamal─▒d─▒r.
Bir yazara ┼čairane ya da ger├žek├ži bir yap─▒t yazmak hakk─▒n─▒ vermemek, onu yarat─▒l─▒┼č─▒n─▒ de─či┼čtirmeye zorlamak, ├Âzg├╝nl├╝─č├╝n├╝ kabul etmemek, do─čan─▒n kendisine ba─č─▒┼člad─▒─č─▒ g├Âr├╝┼č ve zek├óy─▒ kullanmas─▒na izin vermemek demektir.
Onu, ├ževreyi g├╝zel ya da ├žirkin, k├╝├ž├╝k ya da y├╝ce, ho┼č ya da korkun├ž g├Ârd├╝─č├╝ i├žin be─čenmemek, filan ya da falan bi├žime uymu┼č oldu─ču i├žin be─čenmemek, bizim g├Âr├╝┼č├╝m├╝ze uygun bir g├Âr├╝┼če sahip olmad─▒─č─▒ i├žin be─čenmemek demektir.
Onu ├Âzg├╝r b─▒rakal─▒m, diledi─či gibi anlas─▒n, g├Ârs├╝n, tasarlas─▒n, yeter ki sanat├ž─▒ olsun. Bir idealist hakk─▒nda m─▒ yarg─▒ya varaca─č─▒z; ┼čairane bir co┼čkunlu─ča b├╝r├╝nelim, d├╝┼čleminin baya─č─▒ oldu─čunu yeterince ate┼čli ya da benzersiz olmad─▒─č─▒n─▒ ona g├Âstermeye ├žal─▒┼čal─▒m. Bir do─čalc─▒ hakk─▒nda yarg─▒ya var─▒rken de, yap─▒t─▒ndaki ger├žekle ya┼čamdaki ger├žek aras─▒ndaki ayr─▒m─▒ g├Âsterelim.
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   ...    68   »   


´╗┐