´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Sal─▒ Kitaplar─▒ ┬╗ Mart─▒ & Vi┼čne Bah├žesi : 04


MARTI & V─░┼×NE BAH├çES─░

ANTON ÇEHOV

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 21


d├╝nyada her ┼čeyin anlam─▒ a├ž─▒k benim i├žin! Ve nas─▒l ya┼čamam gerekti─čini biliyorum. ÔÇŽ─░nsan kim olursa olsun, emek harcamal─▒, ter d├Âkmelidir ve ya┼čam─▒n anlam─▒, amac─▒, mutlulu─ču ve co┼čkusu sadece bundad─▒rÔÇŽÔÇť Yine ─░rina bir ba┼čka yerde ┼čunlar─▒ s├Âyl├╝yor: ÔÇť├çal─▒┼čmak gerekir, ├žal─▒┼čmak. Eme─čin ne oldu─čunu bilmedi─čimiz i├žin mutsuzuz b├Âyle, ya┼čam b├Âylesine karanl─▒k g├Âr├╝n├╝yor bize. Bizler ├žal─▒┼čmay─▒ hor g├Âren insanlardan do─čduk.ÔÇŁ Mart─▒'n─▒n sonlar─▒na do─čru Nina'n─▒n s├Âyledikleri de bu do─črultudad─▒r: ÔÇťAs─▒l olan ┼čan de─čil, par─▒lt─▒ de─čil, benim hayal etti─čim ┼čeyler de─čil, sabretme becerisidirÔÇŽ Ha├ž─▒n─▒ ta┼č─▒may─▒ becer ve inanÔÇŽÔÇŁ Bu s├Âzlerde bir dindarl─▒k e─čilimi de sezilmektedir. ├ť├ž K─▒zkarde┼č'te Ver┼činin bir kez daha vurguluyor bu kavramlar─▒: ÔÇťBizler i├žin mutlulu─čun olmad─▒─č─▒n─▒, olamayaca─č─▒n─▒ size kan─▒tlamay─▒ ne kadar isterdimÔÇŽ Biz sadece ├žal─▒┼čmak, ├žal─▒┼čmak zorunday─▒zÔÇŽ Mutluluk ise bizden ├žok sonra gelecek olan ├žocuklar─▒m─▒z─▒n k─▒smetidir.ÔÇŁ
Olumlu ├Âzellikler ta┼č─▒yan bu gen├ž tiplerine (─░vanov'da Sa┼ča; Vanya Day─▒'da Sonya; ├ť├ž K─▒zkarde┼č'te ─░rina; Vi┼čne Bah├žesi'nde Varya ve AnyaÔÇŽ) kar┼č─▒, bir ku┼čak ├Âncenin aristokrat k├Âkenli kad─▒nlar─▒ tembel ve uyumsuzdurlar. Mutsuzdurlar ve bunun nedeninden de habersizdirler. Tek ba┼člar─▒na var olamazlar. Hep bir erke─če dayanma gereksinimi duymaktad─▒rlar ve ya┼čamlar─▒ mutsuzluk i├žinde s├╝r├╝p gidecektir. ─░vanov'da Anna Petrovna, Mart─▒'da ─░rina Arkadina, Vanya Day─▒'da Yelena Andreyevna, Vi┼čne Bah├žesi'nde Lubov Andreyevna, hep bu g├╝zel, al─▒ml─▒ ama mutsuz, dayan─▒ks─▒z, tek ba┼člar─▒na var olamayan aristokrat k├Âkenli kad─▒n tipleridirÔÇŽ Onlar─▒n yan─▒ s─▒ra, toplumsal tabanlar─▒ kaym─▒┼č, aristokratlar, (─░vanov'da ┼×abyelski, Mart─▒'da Sorin, Vi┼čne Bah├žesi'nde Gayev); ta┼čra feodalizminin g├╝l├╝n├ž gogoliyen tipleri (─░vanov'da Lebedev, Z. Savi┼čna, Vanya Day─▒'da Telyegin, Vi┼čne Bah├žesi'nde Simeonov Pi┼č├žik); ezik, g├╝l├╝n├ž b├╝rokratlar (Mart─▒'da Medvedenko, ├ť├ž K─▒zkarde┼č'te Kuligin, Vi┼čne Bah├žesi'nde Yepihodov); eski ve yeni ku┼čaktan u┼čaklar, hizmetk├órlar (Vanya Day─▒'da Marina, Vi┼čne Bah├žesi'nde Y├ó┼ča, Dunya┼ča, Firs vbÔÇŽ) ├çehov'un oyunlar─▒n─▒n zengin toplumsal ve psikolojik ├Ârg├╝s├╝ i├žinde yerlerini al─▒rlarÔÇŽ Vi┼čne Bah├žesi'nde eski k├Âle, yeni zengin Lopahin'in s├Âyledikleri, yitik ayd─▒nlarla birlikte b├╝t├╝n bu toplumsal ├ževreleri ve insanlar─▒ da kaps─▒yor say─▒labilir: ÔÇť┼×u Rusya'da ne i├žin var olduklar─▒ belirsiz ne kadar ├žok insan oldu─čunu bilir misin?ÔÇŁ ve yine Vi┼čne Bah├žesi'nin o etkileyici sahnesindeki ÔÇťYoldan Ge├ženÔÇŁ t├╝m bu y─▒pranm─▒┼č, yozla┼čm─▒┼č, ├ž├Âkm├╝┼č insanlara ve toplumsal ili┼čkilere kar┼č─▒ y├╝kselmekte olan m├╝thi┼č bir tehdidin simgesi gibidirÔÇŽ
Oyunlar─▒nda Yap─▒ ve Bi├žim ├ľzellikleri: ├çehov daha ─░vanov'u yazd─▒─č─▒ s─▒rada, ÔÇťhayat─▒ ve insanlar─▒ ayakl─▒klar takm─▒┼čken g├Âr├╝nd├╝kleri gibi de─čil, olduklar─▒ gibi g├ÂstermekÔÇŁ gerekti─čini d├╝┼č├╝n├╝yordu. Bir oyun ├Âyle ÔÇťyaz─▒lmal─▒ ki, insanlar gelsinler gitsinler, yemek yesinler, havadan sudan konu┼čsunlar, k├ó─č─▒t oynas─▒nlar. Ya┼čam nas─▒lsa ├Âyle olmal─▒d─▒r; karma┼č─▒k ve ayn─▒ zamanda basitÔÇŽ Fakat b├╝t├╝n bu olaylar s─▒ras─▒nda da mutluluklar─▒ yarat─▒lmakta ya da hayatlar─▒ parampar├ža olmaktad─▒rÔÇŽÔÇŁ Yazar─▒n bu s├Âzleri, onun oyunlar─▒ndaki yap─▒ ve bi├žim ├Âzelliklerini kavramada da en iyi anahtar niteli─čindedir. ─░vanov melodram ├Â─čeleri ta┼č─▒yordu hen├╝z. Orman Cini ele┼čtirmenlerce ÔÇťilgin├ž olmayan bir ya┼čam par├žas─▒n─▒ sahneye getirmekleÔÇŁ ele┼čtirilmi┼čti. Fakat her iki oyunda da ├çehov'un kendi tan─▒mlamas─▒yla, geleneksel dram─▒n ÔÇťkahramanÔÇŁlar─▒ yoktur. Mart─▒'y─▒ ÔÇťdramatik sanat─▒n t├╝m kurallar─▒na kar┼č─▒ÔÇŁ yazd─▒─č─▒n─▒ s├Âyl├╝yordu. Vanya Day─▒ ise ├çehov'un yenilik├ži oyun yazarl─▒─č─▒n─▒n kat─▒ks─▒z bir ├╝r├╝n├╝, bir ba┼čyap─▒tt─▒r. Vanya Day─▒'dan ba┼člayarak olgunluk d├Ânemi oyunlar─▒nda dramatik durumlardan ├Âzenle ka├ž─▒nm─▒┼čt─▒r. Nitekim Voynitski'nin cinayet i┼čleme giri┼čimi birden komediye d├Ân├╝┼č├╝r. ─░ntihar tasar─▒s─▒ da ciddi olmaktan uzakt─▒r. ├ť├ž K─▒zkarde┼č'te ─░rina'n─▒n bildi─či yabanc─▒ dili unuttu─čunu fark etti─činde g├Âsterdi─či tepki h├╝z├╝n verici oldu─ču kadar g├╝l├╝n├ž ve ironiktir deÔÇŽ Vi┼čne Bah├žesi'nde Firs'in kapal─▒ evde unutulu┼ču yine ac─▒ oldu─ču kadar g├╝l├╝n├ž ve ironiktir. Buna kar┼č─▒l─▒k Vi┼čne Bah├žesi'nin son sahnesinde Gayev ve Lubov Andreyevna'n─▒n art─▒k bir daha d├Ânmeyecekleri evlerinde yaln─▒z kald─▒klar─▒ k─▒sa an, insanca bir duygululu─čun varabilece─či en y├╝ksek noktad─▒rÔÇŽ G├╝l├╝n├žl├╝k ve h├╝z├╝n, humor ve s─▒k─▒nt─▒, umut ve d├╝┼čk─▒r─▒kl─▒─č─▒, duygu ve ironi, t─▒pk─▒ ya┼čamda oldu─ču gibi yan yana ve bazen ayn─▒ c├╝mlenin i├žinde birliktedirÔÇŽ Ya┼čam ├╝st├╝ne en ├žarp─▒c─▒ g├Âzlem ve en duygulu s├Âzlerle en kaba, basit s├Âz ve imalar bir aradad─▒r bu oyunlardaÔÇŽ Kli┼če olaylar ve durumlardan bilin├žli olarak uzak durulmu┼čtur. Her ┼čey ├žok ola─čand─▒r.
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   ...    79   »   


´╗┐