´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Sal─▒ Kitaplar─▒ ┬╗ Mart─▒ & Vi┼čne Bah├žesi : 02


MARTI & V─░┼×NE BAH├çES─░

ANTON ÇEHOV

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 21


Ger├žekte, ├çehov'un yenilik├ži oyun yazarl─▒─č─▒n─▒n ve Moskova Sanat Tiyatrosu'yla gelen yeni tiyatro anlay─▒┼č─▒n─▒n geleneksel tiyatro kal─▒plar─▒na ko┼čullanm─▒┼č seyirci taraf─▒ndan anla┼č─▒l─▒p benimsenmesi kolay olmam─▒┼čt─▒r. Vanya Day─▒'y─▒ 1901 y─▒l─▒nda yine ├Âl├ž├╝l├╝ bir ba┼čar─▒ kazanan ├ť├ž K─▒zkarde┼č'in sahneleni┼či izledi. ├çehov ayn─▒ y─▒l Moskova Sanat Tiyatrosu'nun ├╝nl├╝ aktristi Olga Knipper'le evlendi ve Vi┼čne Bah├žesi ├╝zerinde ├žal─▒┼čmaya koyuldu. Bu oyun ├╝zerinde ├žal─▒┼čmas─▒ birka├ž y─▒l s├╝rd├╝. Moskova Sanat Tiyatrosu'nda ilk g├Âsterimi ├çehov'un do─čum g├╝n├╝ olan 17 Ocak 1904 tarihinde yap─▒ld─▒. G├Âsteri ola─čan├╝st├╝ b├╝y├╝k bir ba┼čar─▒ kazand─▒. Anton ├çehov, birka├ž ay sonra 2 Temmuz 1904'te tedavi olmak i├žin gitti─či Badenweiler'de (Almanya) ├Âld├╝.
Oyunlar─▒nda Tip ve Tema ├ľzellikleri: ├çehov'un oyunlar─▒nda konular, temalar ve tipler 1880-1900 y─▒llar─▒, yani ge├ži┼č d├Ânemi Rusyas─▒'n─▒n toplumsal ├žalkant─▒lar ortam─▒yla birlikte d├╝┼č├╝n├╝lmelidir. De─čerlerin, toplumsal ili┼čkilerin alt├╝st oldu─ču, toplumsal katmanlar ve ku┼čaklar aras─▒nda u├žurumlar─▒n a├ž─▒ld─▒─č─▒ bir d├Ânemdir bu. Onun oyunlar─▒nda ge├ži┼č d├Ânemi Rus toplumunun ├že┼čitli toplumsal ├ževrelerinden ve ├že┼čitli ku┼čaklardan tipler g├Âr├╝r├╝z. Bunlar aras─▒ndaki uzla┼čmaz ├žat─▒┼čk─▒lar─▒, kapat─▒lmas─▒ olanaks─▒z uzakl─▒klar─▒ izleriz. Dramatik kurgunun belkemi─čini de bir ├Âyk├╝ de─čil, bu ├žat─▒┼čk─▒lar─▒n ve uzla┼čmazl─▒klar─▒n gerilimi olu┼čturur. Ki┼čilerini toplumsal ortama, ├ževreye ba─čl─▒ olarak g├Âstermekle birlikte, yal─▒nkat bir ili┼čki de─čildir bu. Nitekim ─░vanov'da, ─░vanov'un gen├ž idealist Doktor Livov'a s├Âyledi─či s├Âzler ├çehov'un bir yazar olarak insana yakla┼č─▒m─▒n─▒ da yans─▒tmaktad─▒r; ÔÇť─░nsan i┼čte bu kadar kolay ve anla┼č─▒l─▒r bir makineÔÇŽ ├ľyle mi? Hay─▒r doktor! ─░nsanlar─▒n ilk bak─▒┼čta, ya da bir iki belirtiye bakarak birbirleri ├╝zerine yarg─▒ vermelerini sa─člayacak kadar ├žok say─▒da ├žark, vida ve supap yok hi├žbirimizdeÔÇŽÔÇŁ
Hemen hemen t├╝m oyunlar─▒nda yinelenen ba┼čl─▒ca tipler, toplumsal ├ževrenin yok etti─či ayd─▒nlard─▒r. ─░vanov, oyundaki bir tirad─▒nda ┼č├Âyle der: ÔÇťDaha bir y─▒l ├Âncesine kadar sa─čl─▒kl─▒, g├╝├žl├╝, din├ž, ├žal─▒┼čkan ve ate┼čli bir adamd─▒mÔÇŽ ─░nan├žlar─▒m vard─▒ÔÇŽ Ama ┼čimdi yoruldum, inan├žlar─▒m yok olduÔÇŽÔÇŁ Bir ba┼čka yerde de ┼čunlar─▒ s├Âyler: ÔÇťBen ┼čerefli bir adam m─▒y─▒m, yoksa bir al├žak m─▒? Sa─čl─▒kl─▒ bir adam m─▒y─▒m, yoksa bir psikopat m─▒? Kimim ben, ni├žin ya┼č─▒yorum, amac─▒m ne?..ÔÇŁ
Yine ─░vanov'da, ├çehov'un Rus ta┼čra ya┼čam─▒na, en de─čerli insanlar─▒ yok eden, yozla┼čt─▒ran bu toplumsal ├ževreye hemen hemen t├╝m oyunlar─▒nda y├Âneltti─či a─č─▒r ele┼čtiriyi, ─░vanov'un sevgilisi ┼×a┼ča'n─▒n a─čz─▒ndan i┼čitiriz: ÔÇťNi├žin, ni├žin b├Âyle sa├žma sapan konu┼čuyorlar? Ah, can s─▒k─▒c─▒ b├╝t├╝n bunlar, can s─▒k─▒c─▒ÔÇŽ Baylar, sabr─▒n─▒za ger├žekten ┼ča┼č─▒yorum! B├Âyle oturup durmaktan hi├ž mi s─▒k─▒lm─▒yorsunuz? Can s─▒k─▒nt─▒s─▒ndan neredeyse hava peltele┼čtiÔÇŽ ├ľmr├╝n├╝zde bir kere, alay i├žin, g├╝c├╝n├╝z├╝ toplay─▒n da, keskin, parlak bir ┼čey s├Âyleyin! Vars─▒n k├╝stahl─▒k, hatta baya─č─▒l─▒k olsun bu; ama e─člendirici, yeni bir ┼čey gibi g├Âr├╝ns├╝nÔÇŽÔÇŁ
─░vanov'daki idealist gen├ž Doktor Livov, Orman Cini'nde Doktor Hru┼č├žov tipiyle yinelenirÔÇŽ Fakat ayn─▒ ki┼či Vanya Day─▒'da orta ya┼čl─▒, yorgun, bezgin Doktor Astrov olarak ├ž─▒kar kar┼č─▒m─▒zaÔÇŽ Vanya Day─▒'n─▒n ─░vanov'u ise Voynitski'dirÔÇŽ Doktor Astrov ┼č├Âyle der Voynitski'ye (Vanya Day─▒'ya: ÔÇťT├╝m bu b├Âlgede akl─▒ ba┼č─▒nda, ayd─▒n, d├╝r├╝st iki ki┼či vard─▒ sadece: Sen ve ben. Fakat on y─▒l i├žinde g├╝nl├╝k ya┼čam─▒n tekd├╝zeli─či, bu i─čren├ž hayat, i├žine ├žekip yuttu bizi, ├ž├╝r├╝m├╝┼č buharlar─▒yla kan─▒m─▒z─▒ zehirlediÔÇŽÔÇŁ Bu ├ževre ele┼čtirisi Astrov'un Sonya'ya s├Âylediklerinde daha da belirgin ve a├ž─▒kt─▒r: ÔÇťÔÇŽbizim bu ta┼čral─▒, Rus, yerli ya┼čam─▒m─▒za dayanam─▒yorum; t├╝m benli─čimle nefret ediyorum ondanÔÇŽÔÇŁ Ve daha sonra bu ele┼čtiri, toplumun ├Âteki katmanlar─▒na do─čru geni┼čler. Yine Astrov'un s├Âzleriyle: ÔÇťK├Âyl├╝ler ├žok tekd├╝ze, geli┼čmemi┼čler, pislik i├žinde y├╝z├╝yorlar. Ayd─▒nlarla da iyi ge├žinmek ├žok g├╝├ž. Yoruyorlar insan─▒. B├╝t├╝n o sevimli tan─▒d─▒klar─▒m─▒z ├žok s─▒─č d├╝┼č├╝n├╝yorlar. Duygular─▒ ├žok y├╝zeysel, burunlar─▒ndan ├Âtesini g├Ârd├╝kleri yok; tek s├Âzc├╝kle aptal hepsi. Kafa yetenekleri biraz daha geli┼čmi┼č olanlarsa d├╝ped├╝z isterikler, i├ž g├Âzlem ve abes beyin etkinlikleriyle ├ž├╝r├╝m├╝┼člerÔÇŽÔÇŁ
Mart─▒'daki Dorn ve Sorin Vanya Day─▒'n─▒n Astrov ve Voynitski'sinin daha ileri ya┼člar─▒ gibidirÔÇŽ Sorin'in ÔÇťya┼čamad─▒m benÔÇŁ s├Âz├╝, t├╝m bu yitik ayd─▒nlar─▒n ortak ├ž─▒─čl─▒─č─▒d─▒r. ├ť├ž K─▒zkarde┼č'in Andrey'i ta┼čran─▒n yok etti─či ayd─▒n tipinin bir ba┼čka ├že┼čitlemesidir.
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   ...    79   »   


´╗┐